Japonya Sayıştayı yayımladığı raporda, Yabancı Askerî Satışlar (FMS) programı kapsamında ABD’den tedarik edilen yaklaşık 6,9 milyar dolar tutarındaki askerî teçhizatın, sözleşmelerin imzalanmasının üzerinden beş yıldan fazla süre geçmesine rağmen Japonya Öz Savunma Kuvvetleri’ne teslim edilmediğini açıkladı.
Raporda, 2018 mali yılından bu yana imzalanan FMS sözleşmeleri incelendi. İnceleme sonucunda 118 tedarik dosyasının, başlangıçta öngörülen teslim takvimlerinin çok ötesinde hâlâ tamamlanmadığı belirlendi. Gecikmelerin temel nedeninin ABD’li üreticiler olduğu kaydedildi. Bu durumun, bazı Japonya Öz Savunma Kuvvetleri birliklerini geçici çözüm olarak daha eski teçhizatı kullanmaya devam etmek zorunda bıraktığı bildirildi.
E-2D bakım ekipmanları örneği
Raporda öne çıkan vakalardan biri, E-2D Advanced Hawkeye havadan erken uyarı uçağı için tedarik edilen bakım ekipmanları oldu. Denetimde, sözleşmenin ilk süresi içinde teslim edilmesi planlanan ekipmanların yıllar geçmesine karşın hâlâ ulaşmadığı belirtildi.
Bunun, Japon Hava Öz Savunma Kuvvetleri’nin havadan erken ihbar filosunu bakım altında tutma kabiliyetini doğrudan etkilediği ifade edildi. E-2D’nin hava sahasını izlemek ve hava savunma operasyonlarını koordine etmek için kullanılan kilit platformlardan biri olduğu vurgulandı.
Teslim tarihlerinin bağlayıcı olmaması
Japonya Sayıştayı, FMS sistemi kapsamında sözleşmelerde yer alan teslim tarihlerinin yalnızca tahmini nitelikte olduğunu ve ABD hükümeti açısından hukuken bağlayıcı olmadığını açıkladı. Bu nedenle Japonya’nın, sözleşmeler imzalanıp ödemeler peşin yapıldıktan sonra takvimlerin uygulanmasını zorlayacak etkiye sınırlı ölçüde sahip olduğu belirtildi. Birçok durumda ABD tarafının, Japonya’nın onayı gerekmeksizin idari işlemler yoluyla teslimat takvimlerini tek taraflı olarak değiştirdiği ifade edildi.
Peşin ödenen ancak teslim edilmeyen kalemler
Denetime göre Japonya, geciken teçhizatın büyük bölümü için sözleşme bedellerinin tamamını zaten ödemiş durumda. FMS sistemi, üretim ve teslimat tamamlanmadan önce peşin ödeme yapılmasını şart koşuyor. Bazı dosyalarda, teçhizat ne teslim edilmiş ne de resmen iptal edilmiş olmasına rağmen fonların yıllarca askıda kaldığı kaydedildi. Sayıştay, bunun Japonya Öz Savunma Kuvvetleri için uzun vadeli mali yük ve operasyonel risk yarattığını bildirdi.
Raporda, FMS sistemindeki yapısal sorunlara da dikkat çekildi. Sözleşmeler ABD hükümeti tarafından yönetiliyor ve daha sonra Amerikan savunma şirketlerine sipariş veriliyor. Japonya bu sözleşmelerin doğrudan tarafı olmadığı için üreticilerle doğrudan müzakere edemiyor. Bu yapının, üretim takvimleri, maliyet kalemleri ve gecikme nedenleri konusunda şeffaflığı sınırladığı ifade edildi.
Japonya Savunma Bakanlığı’na çağrı
Japonya Sayıştayı incelemesinde, Japonya Savunma Bakanlığı’nın ABD makamları nezdinde defalarca girişimde bulunduğu, ancak teslimatların hızlandırılması konusunda sınırlı ilerleme sağlandığı doğrulandı. Bakanlığa, FMS sözleşmeleri üzerindeki denetimini güçlendirmesi ve geciken kalemlerin takibini iyileştirerek operasyonel boşlukların önüne geçmesi çağrısı yapıldı.
Raporda, Japonya’nın uçaklar, füzeler ve destek teçhizatı dâhil olmak üzere ABD yapımı sistemlere artan bağımlılığının, uzun süreli teslimat gecikmeleri yaşanması hâlinde hazırlık seviyesini zayıflatabileceği uyarısında bulunuldu. Denetimde, bazı birliklerin planlanandan daha uzun süre yaşlanan sistemleri hizmette tutmak zorunda kaldığı ve bunun bakım yükünü artırarak operasyonel verimliliği düşürdüğü örnek gösterildi.
FMS’nin yeniden değerlendirilmesi
Japonya Savunma Bakanlığı bulguları kabul etti ve ABD hükümetiyle birlikte takvim yönetimi ile şeffaflığın iyileştirilmesi için çalışacağını açıkladı. Denetim raporu, özellikle operasyonel kullanılabilirliği doğrudan etkileyen destek teçhizatı ve yedek parçalar için FMS’nin her zaman en uygun tedarik yöntemi olup olmadığının yeniden değerlendirilmesini tavsiye etti.
FMS programı, ABD’nin müttefik ve ortaklarına yönelik silah ihracatının temel unsurlarından biri olarak uygulanıyor. Sistem kapsamında ABD Savunma Bakanlığı, yabancı hükümetler adına tedarik sürecini yönetiyor ve bunun güvenlik, standardizasyon ve birlikte çalışabilirliği sağladığını savunuyor. Ancak Japonya’daki denetim, ABD’nin üretim kapasitesinin zorlandığı veya Amerika’nın önceliklerinin değiştiği dönemlerde sistemin uzun gecikmelere yol açabildiğini ortaya koydu.
Kaynak: SavunmaSanayiST.com / defence-blog
