ABD Deniz Piyadeleri, yeni nesil AN/APG-85 AESA radarındaki gecikme nedeniyle burun kısmında radar yerine denge ağırlığı (balast) bulunan 6 adet F-35B savaş uçağını teslim aldı. Aynı sorunun yıl içerisinde ABD Hava Kuvvetleri ve ABD Donanması için üretilecek F-35 teslimatlarını da etkilemesi bekleniyor.
Yeni radarın üretiminde yaşanan gecikme nedeniyle teslim edilen uçaklar yalnızca temel uçuş eğitimlerinde kullanılabilecek. Radarların daha sonra uçaklara entegre edilmesi planlanıyor.
F-35 programında Lot 17 üretim partisinden itibaren uçaklar, yeni nesil AN/APG-85 AESA radarı için yeniden tasarlanan gövde yapısıyla üretilmeye başlandı.
Ancak mevcut AN/APG-81 radarının yerini alacak APG-85’in teslimat programında yaşanan gecikme, üretim hattını doğrudan etkiledi. Yeni radarın montaj noktalarının eski radar sistemiyle uyumsuz olması nedeniyle uçaklara geçici olarak mevcut radar da takılamıyor.
İlk Radarsız F-35’ler Deniz Piyadeleri’ne Teslim Edildi
F-35 Müşterek Program Ofisi (JPO) Direktörü Deniz Piyadeleri Korgenerali Gregory Masiello, ABD Senatosu Silahlı Hizmetler Komitesi’nde yaptığı açıklamada, şu ana kadar yalnızca Deniz Piyadeleri için üretilen 6 adet kısa kalkış ve dikey iniş (STOVL) kabiliyetine sahip F-35B savaş uçağının radarsız teslim edildiğini açıkladı.
Bu uçakların yılın başında üretildiği ve şubat ayında kabul testlerine başladığı belirtildi.
ABD Hava Kuvvetleri ile ABD Donanması henüz radarsız uçak teslim almasa da yılın ilerleyen dönemlerinde her iki kuvvet için de benzer teslimatların yapılması bekleniyor.
Radarlar Daha Sonra Entegre Edilecek
Program Ofisi’ne göre uçaklar üretim hattında bekletilmeyecek. Radarlar hazır hale geldiğinde teslim edilmiş uçaklara sonradan entegre edilecek.
Bu süreçte radarsız F-35’ler; temel pilot eğitimlerinde kullanılabilecek, muharebe eğitimlerinde görev alamayacak, operasyonel görevlerde kullanılamayacak ve tam görev kabiliyetine sahip kabul edilmeyecek.
Pentagon, gelişmiş kabiliyetlerin daha hızlı hizmete alınabilmesi amacıyla geliştirme ve seri üretim süreçlerini eş zamanlı yürütme kararının bilinçli olarak alındığını belirtiyor.
F-35 Programında Hazırlık Tartışmaları Derinleşiyor
Radar krizi, zaten uzun süredir görev hazırlık oranları nedeniyle eleştirilen F-35 programına yönelik tartışmaları daha da artırdı.
ABD Sayıştayı’nın (GAO) Haziran 2026’da yayımladığı rapora göre, 2025 yılında F-35 filosunun yalnızca yaklaşık %25’i tam görev kabiliyetine sahipti.
En az bir görevi yerine getirebilecek durumdaki uçak oranı ise %44,1 olarak açıklandı.
JPO Direktörü Gregory Masiello ise Program Ofisi’nin kullandığı farklı hesaplama yöntemine göre görev kabiliyeti oranının %56 seviyesinde olduğunu belirtti.
Bununla birlikte Masiello, radarsız teslim edilen F-35’lerin tam görev kabiliyetine sahip olmadığını da kabul etti.
Block 4 Modernizasyonu da Gecikiyor
AN/APG-85 AESA radarı, F-35 programının uzun süredir devam eden Block 4 modernizasyon paketinin en önemli bileşenlerinden biri olarak görülüyor.
Block 4 yalnızca yeni radarı değil; daha güçlü elektrik üretim sistemi, yeni güç yönetim altyapısı, geliştirilmiş termal yönetim sistemi ve artırılmış soğutma kapasitesini de kapsıyor.
Yeni radarın mevcut APG-81‘e kıyasla daha fazla güç tüketmesi ve daha yüksek ısı üretmesi nedeniyle uçakta kapsamlı altyapı değişiklikleri gerekiyor.
Yeni nesil sistemlerle birlikte F-35’in güç ihtiyacının 62-80 kilovata çıkması beklenirken, mevcut soğutma sistemi ise en fazla 32 kilovatı destekleyebiliyor. Bu nedenle programın önündeki en kritik teknik sorunlardan biri soğutma kapasitesi olarak öne çıkıyor.
Kalıcı Çözüm 2031 Sonrasına Kaldı
Program Ofisi, daha yüksek soğutma kapasitesi sağlayacak yeni nesil motor geliştirme çalışmalarını maliyet nedeniyle sonlandırmıştı.
Bunun yerine Pratt & Whitney tarafından geliştirilen yeni motor çekirdeğinin (Engine Core Upgrade) 2031 sonrasında hizmete alınması planlanıyor.
Bu yükseltmenin yalnızca sınırlı seviyede ek soğutma sağlayacağı, güç ve termal yönetim sistemine yönelik kapsamlı iyileştirmelerin ise birkaç yıl daha sonra devreye gireceği belirtiliyor.
Bu nedenle APG-85 radarının tam entegrasyonu ve Block 4 modernizasyon sürecindeki gecikmelerin önümüzdeki yıllarda da F-35 programının en önemli gündem maddelerinden biri olmayı sürdüreceği değerlendiriliyor.
Kaynak: SavunmaSanayiST.com
